{"id":1974,"date":"2021-12-30T20:53:05","date_gmt":"2021-12-30T20:53:05","guid":{"rendered":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/?p=1974"},"modified":"2022-07-13T01:35:56","modified_gmt":"2022-07-13T01:35:56","slug":"samuwar-kagaggun-littattafan-hausa-na-farko-farko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/samuwar-kagaggun-littattafan-hausa-na-farko-farko\/","title":{"rendered":"Samuwar kagaggun littattafan Hausa na farko-farko"},"content":{"rendered":"\n<p>A makalar da ta gabata, mun kawo muku <a href=\"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/tarihin-samuwar-kagaggun-labarai-na-hausa-a-rubuce\/\">bayanin masana game da rubutun zube<\/a> da kuma matakai daban-daban wanda ka\u2019idojin rubutun Hausa suka bi kafin su kai ga yadda suke a yanzu. Mun tsaya a inda muka ce zamu kawo muku tarihin irin gudumawar da marubutan farko suka bayar, musamman Turawa wajen tubuta littattafai.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarihin rubuce-rubuce na \u0199agaggun littattafai bai da\u0257e ba sosai idan an kwatanta shi da tarihin wanzuwar wa\u0199o\u0199in baka da rubutattun wa\u0199o\u0199i. Yayin da su wa\u0199o\u0199i suka sami gatanci tun shigowar addinin Musulunci \u0199asar Hausa ake amfani da su wajen ya\u0257a addinin, su kuwa \u0198agaggun littattafai&nbsp;sai bayan da Turawa suka shigo \u0199asashenmu na Afirka ta Yamma ne suka fara samuwa, A rubuce-rubucen Turawan farko wa\u0257anda suka shigo bincike da ya\u0257a addinin Kirista, kamar su J,F. Schon, babu wani littafi da ya yi kama da \u0199agaggun littafi (Novel) idan aka dubi yadda Yahya (1988:) ya kawo su kamar haka:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sunan Mawallafi &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Shekarar &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sunan Littafi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1841)&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Address to the Chiefs and Peoples Africa<\/em>&nbsp;(in Hausa)&nbsp;Cape Coast<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1843)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Vocabulary of Hausa Language<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1848) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Premier of the Hausa Language<\/em>, Watts London.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1857) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Farawa Letafin Magana Hausa<\/em>, Berlin.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1857) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>The gospel according to St. Mathew&nbsp;<\/em>(translated into Hausa) B.F.B.S. London<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1858)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Letafen Musa Nafari<\/em>,&nbsp;B.F.B.S. London.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1858)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Letafen Musa Nabi\u2019u<\/em>&nbsp;B.F.B.S. London.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1862) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Grammar of the Hausa Language,<\/em>&nbsp;CMS. London.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1876)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Dictionary of the Hausa Language&nbsp;<\/em>C.M.S. London<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1877)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Hausa Reading Book<\/em>&nbsp;C.M.S. London.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1877) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Labari Nagari<\/em>&nbsp;C.M.S. London<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1880)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Letafe Na Alwasi Sabo<\/em>&nbsp;C.M.S. London<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1885) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Magana Hausa<\/em>&nbsp;S.P.C.L. London.<\/p>\n\n\n\n<p>Schon J.F &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1886) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>African Proverbs, Tales and Historical Fragments&nbsp;<\/em>(Hausa Texts), S.P.C. London (Yahiya, 1988:77).<\/p>\n\n\n\n<p>Wa\u0257annan su ne jerin littattafan da Schon J.F ya rubuta cikin Hausa. Amma littafin Schon na 1857 mai suna&nbsp;<strong><em>Farawa Letafen Magana Hausa<\/em><\/strong>, shi ne littafin Hausa na farko na zube cikin boko. To amma kuma duk cikin littattafan babu wanda ya yi kama da \u0199agaggen labari wato (Novel) a ciki, sai dai bugun \u0199arshe na (1886) wanda ya ta\u0253o tatsuniyoyi. Littattafan yawanci jigonsu na ya\u0257a addinin Kinista ne.<\/p>\n\n\n\n<p>Wani nau\u2019i na rubuce-rubuce cikin Hausa na zube bayan wanda Schon ya yi su ne na Turawa \u2018yan mulkin mallaka kamar haka:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sunan Mawallafi &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Shekarar &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sunan Littafi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Edgar F. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1911)&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Tatsuniyoyi Na Hausa<\/em>. London<\/p>\n\n\n\n<p>Fletcher, R.S. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1912) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Hausa Saying and Folklore<\/em>&nbsp;London.<\/p>\n\n\n\n<p>Rattray, R. S. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1913) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Hausa Folklore<\/em>, Oxford<\/p>\n\n\n\n<p>Trenicarne A.J, N. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1913) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Hausa Superstition and Customs<\/em>, London.<\/p>\n\n\n\n<p>Whittings E.E.J. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (1914) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<em>Hausa And Fulani Proverbs<\/em>, Lagos.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"yun\u0199urin-habaka-samuwar-kagaggaun-littattafai-na-hausa\">Yun\u0199urin habaka samuwar kagaggaun littattafai na Hausa<\/h3>\n\n\n\n<p>Bayan Turawa \u2018yan mulkin mallaka sun yi wa\u0257annan rubuce-rubucen a cikin zube na Hausa, sai kuma lokacin da aka kakkafa makarantun boko a Jihar Arewa. An kafa makarantar farko a lardin Sakkwato a 1905 a \u0199ar\u0199ashin shugabancin wani Bature, Mr. Burden, to amma sai talakawa suka \u0199i kai \u2018ya\u2019yansu don gudun kada \u2018ya\u2019yansu su zama Kiristoci, saboda haka sai aka rufe ta. Sai a 1909 Gwamna Lugard ya sa Mr. Harns Vischer wato (\u018aan Hausa) ya kuma bu\u0257e wata makarantar a Kano. Lokacin da aka bu\u0257e wannan makaranta ba a sami wani littafin koyar da Hausa ba sai Frank Edgar ya buga littafinsa mai suna&nbsp;<strong><em>Tatsuniyoyi na Hausa<\/em><\/strong>&nbsp;a (1911). Shi wannan littafi a Ingila aka buga shi sannan har zuwa 1920 ana amfani da shi wajen koyar da Hausa.<\/p>\n\n\n\n<p>A cikin wannan shekarar ne ta 1920 kuma aka kafa Hukumar Fassara wato \u2018Translation Bureau\u2019, wannan hukuma ta samar da littattafan karatu kamar haka:&nbsp;<em>Alfu Laila Wa Laila<\/em>, na Larabci zuwa Hausa wato&nbsp;<em>Dare Dubu Da <\/em><em>\u018a<\/em><em>aya<\/em>. Littafin ya \u0199unshi hi\u0199ayoyi ne na Larabawa. Sannan hukumar ta wallafa littattafai guda biyu; wato&nbsp;<em>Labaran Hausawa Da Makwabtansu<\/em>, wannan ya \u0199unshi tarihin \u0199asashen Hausa ne da ya\u0199e-ya\u0199en&nbsp; da suka gudana tsakaninsu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai kuma&nbsp;<em>Labaru Na Da Da Na Yanzu<\/em>&nbsp;wanda ya \u0199unshi sana\u2019o\u2019i da al\u2019adu na Hausawa tare da tatsuniyoyi.(Mukhtar, 2002).<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"gasar-samar-da-kagaggun-littattafai-na-hausa\">Gasar samar da kagaggun littattafai na Hausa<\/h3>\n\n\n\n<p>A cikin 1933 ne Daraktan Ilmi na jihar arewa, Hanns Visher ( \u018aan Hausa) ya \u0199addamar da wani shiri na gudanar da gasar rubuta \u0199agaggun labarai don samar da littattafan hira na labarai na rubutun zube, sai aka \u0257ora nauyin gudanar da gasar ga hukumar Talifi wanda Dr. East ya ke shugabanta.<\/p>\n\n\n\n<p>Nan da nan sai ya zagaya manyan garuruwa yana saduwa da malamai masu gaurayen ilmi zamani da na Arabiya yana yi musu bayanin irin littattafan da ake so su rubuta, bisa \u0199a\u2019idar cewa duk wanda ya \u0199ago wani labari a rubuce za a kar\u0253a a shirya a buga domin a sami abin karantawa, kuma za a ba shi goro. Wannan bayani na Dr. East ya jawo hankalin malamai da dama suka wallafa littattafai suka aika domin shiga wannan gasar. Wa\u0257anda suka yi nasara aka za\u0253i labarun da suka rubuta su biyar ne kamar haka:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>Malam Abubakar Imam ya rubuta&nbsp;<em>Ruwan Bagaja<\/em><\/li><li>Malam Bello Kagara ya rubuta&nbsp;<em>Gandoki<\/em><\/li><li>Malam Abubakar Tafawa \u0181alewa ya rubuta&nbsp;<em>Shehu Umar<\/em><\/li><li>Malam Muhammadu Gwarzo ya rubuta&nbsp;<em>Idon Matambayi<\/em><\/li><li>Malam Ahmadu Ingawa ya rubuta&nbsp;<em>Ilya <\/em><em>\u018a<\/em><em>anmai<\/em><em>\u0199<\/em><em>arfi<\/em><\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Cikin wa\u0257annan jerin littattafai, littafin Malam&nbsp; Abubakar Imam&nbsp;<strong><em>Ruwan Bagaja&nbsp;<\/em><\/strong>ya ja hankalin masu gudanar da gasar suka kai ga neman ya zo zariya ya zauna yana aiki tare da su a hukumar Talifi. (Yahaya, 1988).<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"gudumawar-hukumomi-da-kamfanoni-wajen-samar-da-kagaggun-littattafai-na-hausa\">Gudumawar hukumomi da kamfanoni wajen samar da kagaggun littattafai na Hausa<\/h3>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"norla\"><strong>NORLA<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>A cikin shekarar 1953 Gwamnatin Jihar Arewa ta kafa wannan Hukuma ta NORLA, wato Northern Region Literature Agency, ta bai wa wannan hukuma Alhaji Abubakar Imam ya gudanar da azuzuwan ya\u0199i da jahilci da kuma samar da littattafai don wa\u0257annan azuzuwan. A \u0253angaren rubutun zube an sami littattafai&nbsp;kamar su;<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li><em>Hali Zanen Dutse<\/em>&nbsp;na Sarkin Musulmi Alhaji Abubakar na III<\/li><li><em>Littafin Addini<\/em>&nbsp;na Alhaji Halliru Binji<\/li><li><em>Tarihin<\/em>&nbsp;<em>Fulani<\/em>&nbsp;na Wazirin Sakkwato Alhaji Junaidu<\/li><li><em>Littafin<\/em>&nbsp;<em>Mamaki<\/em>&nbsp;na Abduliahi Makarfi<\/li><li><em>Littafin Mafarki<\/em>&nbsp;na Muntaka Kumasi<\/li><li><em>Motsi<\/em>&nbsp;<em>Ya<\/em>&nbsp;<em>Fl<\/em>&nbsp;<em>Zama<\/em>&nbsp;na Malam Aminu Kano, da sauransu.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"nnpc\"><strong>NNPC<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>Ita kuma wannan hukuma ta NNPC, wato Northern Nigerian Publishing Company, daga cikin irin littattafan da kamfanin ya samar da farko-farkonsa akwai irin su:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li><em>Nagari Na Kowa<\/em>&nbsp;na Jabiru Abdullahi.<\/li><li><em>Tauraruwa Mai Wutsiya<\/em>&nbsp;na Umaru Dembo da sauransu.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Bayan haka&nbsp;hukumar NNPC ta sa gasa ta \u0199agaggun labarai a cikin shekara ta (1981) inda ta buga uku daga cikin wa\u0257anda suka yi nasara kamar haka:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li><em>So Aljannar Duniya<\/em>&nbsp;na Hafsatu Abdulwaheed<\/li><li><em>Ahmadi Na Malam Amah<\/em>, na Magaji \u018aanbatta<\/li><li><em>Mallakin Zuciyata<\/em>, na Sulaiman Ibrahim Katsina.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"kamfanin-gaskiya-1945\"><strong>Kamfanin Gaskiya (<\/strong>1945)<\/h4>\n\n\n\n<p>Sai kamfanin Gaskiya wanda ana shi gudumawar ya buga littattafai na zube masu dama irin su:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li><em>Ikon Allah<\/em>&nbsp;na Dr. R.M. East da Alhaji Abubakar Imam,<\/li><li><em>Kyaftin Makama<\/em>&nbsp;na Abdulkadir Makama,<\/li><li><em>Zamanin Nan Namu&nbsp;<\/em>na EM. Rimmer da Ahmadu Ingawa,<\/li><li><em>Bala Da Babiya<\/em>&nbsp;na Nuhu Bamalli<\/li><li><em>Mango Park Mabu<\/em><em>\u0257<\/em><em>in Kwara<\/em>&nbsp;na Alhaji Nuhu Bamalli<\/li><li><em>Yawon Duniya Haji Baba<\/em>&nbsp;Alhaji Abubakar Tunau Mafara ya (fassara)<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Haka kuma baya ga wa\u0257annan kamfanoni da hukumomi an sami wallafe-wallafe da dama a cikin shekarun 1970, misali:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>Littafin Abdullahi Ka\u2019oje mai suna&nbsp;<em>Dare <\/em><em>\u018a<\/em><em>aya<\/em>&nbsp;wanda aka buga a (1973),<\/li><li>Littafin Abdulkadir Dangambo mai suna&nbsp;<em>Kitsen Rogo&nbsp;<\/em>wanda aka buga a (1978) da dai sauransu.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\" id=\"hukumar-al-adu\"><strong>Hukumar Al\u2019adu<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>A cikin shekara ta 1982 Hukumar Al\u2019adu ta Tarayya wato \u201cFederal Department of Culture\u201d ta yi ho\u0253\u0253asa inda ta shirya gasa ta \u0199agaggun littattafai na Hausa inda ta buga wasu littattafan wa\u0257anda suka yi nasara kamar baka:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li><em>Turmin<\/em>&nbsp;<em>Danya<\/em>&nbsp;na Sulaiman Ibrahim Katsina.<\/li><li><em>Tsumagiyar Kan Hanya<\/em>&nbsp;na Musa Muhammad Bello.<\/li><li><em>\u0198<\/em><em>arshen Alewa Kasa<\/em>&nbsp;na Bature Gagare.<\/li><li><em>Za<\/em><em>\u0253<\/em><em>i<\/em>&nbsp;<em>Naka<\/em>&nbsp;na Munir Mamman Katsina.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Baya ga wa\u0257annan kuma a 1984 wata al\u2019adar rubuce-rubuce na \u0199agaggun littattafai ta sake kunno kai wadda aka sa wa suna \u201cAdabin Kasuwar Kano\u201d wadda a turance ake \u0199ira&nbsp;\u201cKano Market Literature\u201d. An sami wani jigo na soyayya inda ya yi tasiri sosai da sosai a cikin wannan adabin. Daga cikin wa\u0257anda suka share fage akwai irin su littafln:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li><em>Rabin Raina<\/em>&nbsp;littafi na \u0257aya (1984) na Talatu Wada Ahmed<\/li><li><em>Soyayya Gamon Jini<\/em>&nbsp;(1986) na Ibrahim Hamza Abdullahi<\/li><li><em>In Da Rai<\/em>&nbsp;(1987) na Idris Imam<\/li><li><em>Buduruwar Zuciya<\/em>&nbsp;(1987) na Balanaba Ramat Yakubu<\/li><li><em>Kogin Soyayya<\/em>&nbsp;(1988) na A. M. Zahraddeen<\/li><li><em>Idan So Cuta Ne<\/em>&nbsp;(l989) na Yusuf M. Adamu. (Muktar, 2002)<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>Bayan wannan an sami mace a karon farko wacce ta yi fice a cikin rubutun adabi na Hausa inda ta rubuta \u0198agaggun littattafai a \u0199alla sama da guda ashirin (20) a cikin shekaru hu\u0257u rak. Wannan kuwa ita ce uwargida Bilkisu Salisu Ahmed Funtuwa, wadda kafin ta yi aure ake \u0199ira Bilkisu Ibrahim Nabature Funtuwa. Ga wasu daga cikin irin wa\u0257annan rubuce-rubuce nata kamar haka:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><em>Allura Cikin Ruwa<\/em>, (1995) Gidan Dabino Publishers Kano,Nijeriya.<\/li><li><em>Sa\u2019adatu Sa\u2019ar Mata&nbsp;<\/em>(b. kw)<\/li><li><em>Sirrin <\/em><em>\u0253<\/em><em>oye littafina 1-2<\/em>(1996) City Publishers Jakara Kano,Nigenia<\/li><li><em>\u0198<\/em><em>arya Fure Take littafina 1-2<\/em>&nbsp;(1996) NabilaSurayya Bookshop.<\/li><li><em>Gaskiya Na Mafa<\/em><em>\u0257<\/em><em>inta littafi na 1-2<\/em>&nbsp;(1997) Printed<\/li><li><em>Kyan <\/em><em>\u018a<\/em><em>an Maciji littafi na 1-2<\/em>&nbsp;(1997) Printed<\/li><li><em>In Da Kwa<\/em><em>\u0257<\/em><em>ayi littafi na 1-2<\/em>&nbsp;(1998).<\/li><li><em>Ki Yarda Da Ni<\/em>&nbsp;(b. kw) littafi na 1-2<\/li><li><em>Maryamu<\/em>&nbsp;(1999) littafi na 1-2<\/li><li><em>Mugun Zama&nbsp;<\/em>(1999) littafi na 1-2 Anti Bilki Bookshop Kano.<\/li><li><em>Wa Ya San Gobe littafi ia 1-3<\/em>&nbsp;(1996) City Pulishers Jakara. Kano,Nijeriya.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"kammalawa\"><strong>Kammalawa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Wannan aiki da aka gabatar kan tarihin samuwar \u0199agaggun labarai na Hausa, bayan bincike da aka yi cikin wannan aikin an fahinci cewa, an samu \u0199agaggun labarai ne tun kafin zuwan Turawan mulkin mallaka da kuma bayan zuwansu, sannan binciken ya yi bayani kan yadda aka fara samun rubutu cikin Hausa da wa\u0257anda suka samar da shi. Kafin hakan, mun rigaya kuma mun yi bayani akan ma\u2019anar rubutun zube (\u0199agaggen labari) da irin gwagwarmayar da maluma suka yi wajen \u0199o\u0199arin tabbatar da shi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"manazarta\"><strong>Manazarta<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Mukhtar, I. (2002)&nbsp;<em>Jagoran Nazarin&nbsp;<\/em>\u0198<em>agaggun Labarai<\/em>. Zaria: Benchmark Publishers Limited.<\/p>\n\n\n\n<p>Gusau, S. M. (2008) Dabarun Nazarin Adabin Hausa: Kaduna: Fisbas Media Service.<\/p>\n\n\n\n<p>Yahaya, I. Y. (1988)&nbsp;<em>Hausa A Rubuce: Tarihin Rubuce-Rubuce Cikin&nbsp;Hausa<\/em>: Ibadan: University Press Plc.<\/p>\n\n\n\n<p>Yahaya, I. Y. da wasu (1992)&nbsp;<em>Darussan Hausa: Don Makarantun&nbsp;Sakandare 2.&nbsp;<\/em>Ibadan:&nbsp;University Press Plc<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A makalar da ta gabata, mun kawo muku bayanin masana game da rubutun zube da kuma matakai daban-daban wanda ka\u2019idojin rubutun Hausa suka bi kafin su kai ga yadda suke a yanzu. Mun tsaya a inda muka ce zamu kawo muku tarihin irin gudumawar da marubutan farko suka bayar, musamman Turawa wajen tubuta littattafai. Tarihin&hellip;&nbsp;<\/p>\n<div class=\"read-more-wrapper\"><a href=\"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/samuwar-kagaggun-littattafan-hausa-na-farko-farko\/\" class=\"button button-secondary\" rel=\"bookmark\">Read More &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">Samuwar kagaggun littattafan Hausa na farko-farko<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3309,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","neve_meta_reading_time":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[34,58],"tags":[12,25,26],"class_list":["post-1974","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-general-literature","category-hausa","tag-kagaggun-labarai","tag-tarihin-rubuce-rubuce","tag-tarihin-rubutun-hausa"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/efd8kbkoisy.exactdn.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/Samuwar-kagaggun-rubutu-na-farko.jpg?strip=all","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1974","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1974"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1974\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3309"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}