{"id":4635,"date":"2026-01-17T18:11:40","date_gmt":"2026-01-17T18:11:40","guid":{"rendered":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/?p=4635"},"modified":"2026-03-14T14:14:47","modified_gmt":"2026-03-14T14:14:47","slug":"shin-mata-sun-kwace-alkalamin-rubutu-a-hannun-maza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/shin-mata-sun-kwace-alkalamin-rubutu-a-hannun-maza\/","title":{"rendered":"Shin mata sun kwace alkalamin rubutu a hannun maza?"},"content":{"rendered":"\n<p>Tambayar ko mata sun &#8220;\u0199wace&#8221; alkalamin rubutu daga hannun maza ba tambaya ce kawai ta yawan mutane ba; tambaya ce da ta shafi ikon fa\u0257ar albarkacin baki, ikon mallakar labari, da kuma ikon juya ra&#8217;ayin al&#8217;umma. Shekaru aru-aru, adabi a duk fa\u0257in duniya ya kasance \u0199ar\u0199ashin ikon maza ne. Daga su Shakespeare na Turai zuwa su Abubakar Imam na \u0199asar Hausa, muryar namiji ita ce muryar da aka fi ji. Sai dai, a cikin shekaru talatin da suka gabata, an samu wani gagarumin sauyi wanda wasu ke kallo a matsayin &#8220;\u0199wace al\u0199alami,&#8221; wasu kuma ke kallo a matsayin &#8220;daidaita sahu.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p>Wannan ma\u0199ala za ta yi nazari a kan dalilin da ya sa wannan tunanin ya samo asali, da hujjojin da ke nuna cewa mata sun zama \u0199ashin bayan adabin zamani, da kuma matsayin maza a cikin wannan sabon yanayi.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">1. Bayanan Tarihi<\/h2>\n\n\n\n<p>A tarihi, mace ba wai ba ta da baiwar rubutu ba ne; tana da ita, amma tana sanye da &#8220;hijabin shiru ne.&#8221; Tsarin al&#8217;ada ya ta\u0199aita rawar mace ga gida da tarbiyya, yayin da aka bar wa namiji fagen tattaunawa da rubutu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Matakin Farko:<\/strong> A zamanin da, idan mace ta rubuta littafi, yakan yi wahala ya fita saboda babu gidajen wallafa da mata ke jagoranta.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Juyin Juya Hali:<\/strong> Littattafai irin su Amadi na Amadi ko rubuce-rubucen maza ne suka mamaye makarantu. Sai dai fitowar su Hafsat Abdulwaheed a shekarun 1970 da littafinta So Aljannar Duniya, ya zama sanadiyyar fasa \u0199wan da ya ba mata damar fitowa fili.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tasirin Duniya:<\/strong> Wannan ba a Nijeriya ka\u0257ai ba ne. Ko a Turai, marubuta mata irin su J.K. Rowling (marubuciyar Harry Potter) sun sauya tarihin wallafa littattafai ta hanyar zama marubuta mafi ku\u0257i da tasiri.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">2. Dalilan da Suka Haifar da Ganin Mata Sun &#8220;\u0198wace&#8221; Al\u0199alamin<\/h2>\n\n\n\n<p>Akwai wasu manyan dalilai da suka sa ake jin kamar maza sun yi shiru, ko kuma mata sun mamaye fagen:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Yawan Littattafai (Quantity vs. Quality): A binciken da aka gudanar a kasuwar Kano da sauran rumbunan littattafai, an tarar cewa kashi 70% zuwa 80% na sabbin littattafan da ake wallafawa a kowace shekara na mata ne. Wannan yawan ya sa a ko\u2019ina ka duba, sunan mace kake gani a bangon littafi.<\/li>\n\n\n\n<li>Mamaye Fagen &#8220;Soyayya&#8221;: Littattafan soyayya (wanda wasu ke kira Kano Market Literature) su ne \u0199ashin bayan kasuwancin littafi a yau. Tunda mata sun fi kowa rubuta wannan jigo, sai aka fara ganin kamar su ne &#8220;Adabin.&#8221;<\/li>\n\n\n\n<li>Kafofin Sadarwa na Zamani: Fasaha ta karya shingen da maza suka gina. Mace ba ta bukatar neman izinin wani kamfani; tana iya rubuta labarinta a WhatsApp, Facebook, Bakandamiya Hikaya ko Wattpad. Wannan ya ba wa mata &#8220;Al\u0199alamin Lantarki&#8221; wanda ba ya bu\u0199atar izinin namiji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;3. Nazarin Inganci<\/h2>\n\n\n\n<p>&nbsp;Wani ra&#8217;ayi da ya fito daga tattaunawar Hikaya shi ne cewa: &#8220;Mata sun fi yawan yin rubutu barkatai, yayin da maza sai sun nutsu sosai tukunna suke rubutu.&#8221; Wannan magana tana bu\u0199atar bincike:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>&nbsp;Gaggawar Wallafa: Saboda mata sun fi rubuta labarai masu dogaro da shau\u0199i (emotion), sau da yawa suna wallafa labarin da zaran sun kammala shi domin biyan bukatar masu karatu (readers&#8217; demand). Wannan kan sa a samu kuskuren nahawu ko rashin bincike.<\/li>\n\n\n\n<li>Rubutu a Matsayin Sana&#8217;a: Mata da dama sun mayar da rubutu sana&#8217;ar dogaro da kai. Idan sana&#8217;a ce, dole ne ka ri\u0199a samar da kaya akai-akai domin ka samu kudin shiga. Wannan ya sanya adadin littattafansu suka ninka na maza.<\/li>\n\n\n\n<li>Nutsuwar Maza: Maza marubuta galibi suna kallon rubutu a matsayin &#8220;Bincike&#8221; ko &#8220;Tarihi.&#8221; Suna \u0257aukar lokaci suna gyara kowane babi. Wannan ne ya sa ko da namiji ya rubuta littafi guda, yakan \u0257auki hankali ta fuskar ilimi da fasaha.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;4. Fa\u0257a\u0257a Jigo: Mata Sun Wuce Soyayya<\/h2>\n\n\n\n<p>&nbsp;Zargin da ake yi wa mata na cewa &#8220;soyayya kawai suka sani&#8221; ya fara zama tsohon yayi. A halin yanzu, marubuta mata irin su Sadiya Garba Yakasai, Umma Rimaye, da Balaraba Ramat Yakubu sun tabbatar da cewa:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Siyasa da Shari&#8217;a: Mata suna rubutu kan matsalolin shugabanci da yadda cin hanci yake lalata rayuwar talaka.<\/li>\n\n\n\n<li>Lafiya da Ilimi: Akwai littattafai masu yawa na mata da ke bayani kan cutar daji (Cancer), tazarar haihuwa, da mahimmancin ilimin &#8216;ya mace.<\/li>\n\n\n\n<li>Cin Zarafi: Mata sun zama zakarun gwajin dafi wajen fito da labaran fya\u0257e, zaluncin kishiya, da muzanta wa mata a wuraren aiki. Wannan muryar maza ba za su ta\u0253a bayyana ta yadda mace za ta bayyana ta ba, domin &#8220;wanda ya ji shi ya san zafin.&#8221;<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;5. Ina Maza Suka Shiga?<\/h2>\n\n\n\n<p>&nbsp;Duk da kwararar mata zuwa fagen adabi, ba gaskiya ba ne cewa maza sun daina rubutu. Abin da ya faru shi ne &#8220;Canjin Matsayi&#8221;:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Daga Zube zuwa Siffa (From Prose to Screenplay): Maza marubuta da dama sun koma fannin rubuta fina-finai (script writing) da wasan kwaikwayo na rediyo. Suna ganin wannan fannin ya fi kawo ku\u0257i da \u0257aukaka fiye da littafi.<\/li>\n\n\n\n<li>Rubutun Ilimi (Academic Writing): Maza sun fi karkata ga rubuta bincike, tarihin duniya, da nazarin nahawu. Wannan ya sa adadin maza a cikin &#8220;Adabin Nisha\u0257i&#8221; ya ragu, amma a cikin &#8220;Adabin Ilimi&#8221; maza ne har yanzu ke jan ragama.<\/li>\n\n\n\n<li>Neman Abincin Safiya: Yanayin tattalin arziki ya sa maza da yawa sun bar rubutu a matsayin sha\u2019awa, sun koma neman ku\u0257in rayuwa a wasu fannoni daban, yayin da mata (wasu a cikin gidajensu) ke amfani da lokacin hutunsu wajen rubutu.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;6. Nazarin Tasiri: Wanne Al\u0199alami ne Ya Fi \u0198arfi?<\/h2>\n\n\n\n<p>Domin fahimtar gogayyar da ake yi, bari mu kalli yadda tsarin rarrabuwar tasirin yake a halin yanzu ta fuskar kar\u0253uwa:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Tasiri a Cikin Gida: Mata sun lashe kashi 90%. Littattafan mata suna shiga kicin, suna shiga \u0257akin kuka, kuma suna zama abokin hirar matan aure.<\/li>\n\n\n\n<li>Tasiri a Makarantu: Maza suna ri\u0199e da kashi 70%. Har yanzu littattafan su Abubakar Imam, Bello Kagara, da Bello Muhammad su ake koyarwa a sakandare da jami\u2019a.<\/li>\n\n\n\n<li>Tasiri a Duniya (International Reach): Ana samun daidaito. Yayin da duniya ke jinjina wa su Chinua Achebe, a yau kuma duniya tana kallo da karatun su Chimamanda Ngozi Adichie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">7. Kalubalen da Mata Marubuta Ke Fuskanta<\/h2>\n\n\n\n<p>Duk da cewa ana ganin mata sun mamaye fagen, har yanzu suna fuskantar wasu manyan matsaloli:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Zargin &#8220;Ghost Writing&#8221;: Wasu har yanzu ba su yarda mace za ta iya rubuta littafi mai inganci ba, suna zargin cewa maza ne ke rubuta musu. Wannan ra&#8217;ayi ne na son zuciya da ya dace a ya\u0199a.<\/li>\n\n\n\n<li> \u0198yamar Al&#8217;umma: Idan mace ta rubuta labari mai zafi kan wata matsala ta zamantakewa, sau da yawa ana mata kallon &#8220;marar kunya&#8221; ko &#8220;mai son lalata tarbiyya,&#8221; yayin da namiji idan ya rubuta hakan, sai a kira shi &#8220;jarumi.&#8221;<\/li>\n\n\n\n<li>Tsanani daga Masu Gyara: Marubuta mata kan fuskanci matsin lamba fiye da maza wajen tabbatar da cewa littafinsu bai sa\u0253a wa addini ko al&#8217;ada ba.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">8. Makomar Adabi: Hadin Gwiwa ba \u0198wacewa ba<\/h2>\n\n\n\n<p>&nbsp;A gaskiya, adabi ba filin wasan \u0199wallon \u0199afa ba ne da ake bukatar \u0199ungiya \u0257aya ta yi nasara akan \u0257aya. Adabi kogi ne mai fa\u0257i wanda kowa zai iya zuba jirginsa.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li> Daidaito (Complementarity): Adabin maza yana samar da &#8220;Tsarin Ilimi da Tarihi,&#8221; yayin da adabin mata yake samar da &#8220;Shau\u0199i da Rayuwar Cikin Gida.&#8221; Idan babu mace, labarin mutum bai cika ba; idan babu namiji, labarin mutum bai cika ba.<\/li>\n\n\n\n<li>Gogayya Mai Kyau: Kasancewar mata suna rubutu da yawa ya sanya maza marubuta tashi tsaye domin su ma su samar da ayyuka masu inganci. Wannan gasa tana amfanar mai karatu ne kawai.<\/li>\n\n\n\n<li>Zamani ya Sauya: A shekarar 2025, ba ma maganar jinsi; muna maganar Inganci (Quality). Duk wanda ya rubuta abu mai ma&#8217;ana, shi ne zai ri\u0199e al\u0199alamin, ko shi namiji ne ko ita mace ce.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kammalawa<\/h2>\n\n\n\n<p>&nbsp;Babu shakka mata sun fito fili, kuma muryarsu ta zama babbar murya a adabin Hausa da na Nijeriya baki \u0257aya. Amma kalmar &#8220;\u0199wacewa&#8221; ba ta dace ba. Abin da ya faru shi ne &#8220;Bazuwar Ilimi da &#8216;Yancin Fa\u0257ar Albarkacin Baki.&#8221; Mata sun daina zama masu sauraron labari kawai; sun zama masu ba da labarin.<\/p>\n\n\n\n<p>Wannan cigaba ne ga harshen Hausa, domin idan mata suka karantu, to al&#8217;umma ta karantu. Kuma idan mace ta yi rubutu, tana rubuta tarihin rabin duniya ne wanda a da yake a kulle. Maza ba su daina rubutu ba, sai dai kawai sun samu abokan gogayya masu \u0199wazo ne, wa\u0257anda ke tilasta musu su ma su \u0199ara \u0199aimi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Wannan makala ita ce ta zo daya a Kacici-Kacicin Hikaya na watan Desamban 2025.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tambayar ko mata sun &#8220;\u0199wace&#8221; alkalamin rubutu daga hannun maza ba tambaya ce kawai ta yawan mutane ba; tambaya ce da ta shafi ikon fa\u0257ar albarkacin baki, ikon mallakar labari, da kuma ikon juya ra&#8217;ayin al&#8217;umma. Shekaru aru-aru, adabi a duk fa\u0257in duniya ya kasance \u0199ar\u0199ashin ikon maza ne. Daga su Shakespeare na Turai zuwa&hellip;&nbsp;<\/p>\n<div class=\"read-more-wrapper\"><a href=\"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/shin-mata-sun-kwace-alkalamin-rubutu-a-hannun-maza\/\" class=\"button button-secondary\" rel=\"bookmark\">Read More &raquo;<span class=\"screen-reader-text\">Shin mata sun kwace alkalamin rubutu a hannun maza?<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":28,"featured_media":4652,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","neve_meta_reading_time":"","_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[119,58],"tags":[165,166],"class_list":["post-4635","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analysis","category-hausa","tag-rubutun-mata","tag-rubutun-maza"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/efd8kbkoisy.exactdn.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Shin-mata-sun-kwace-alkalamin-rubutu-a-hannun-maza.jpg?strip=all","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4635","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/28"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4635"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4635\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4796,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4635\/revisions\/4796"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4635"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4635"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hikaya.bakandamiya.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4635"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}