Tun farkon rayuwar \u0257an Adam, furuci ya kasance ginshi\u0199in hanyar sadarwa ya\u0257a ilimi da cigaban al’umma. Ta hanyar magana da rubutu ne aka adana tarihi, aka ya\u0257a ilimi, aka gina al’adu, kuma aka isar da sa\u0199onnin da suka tsara rayuwar mutane tun \u0199arnoni da dama. Duk da cigaban fasaha da hanyoyin sadarwa na zamani, furuci har yanzu yana ci gaba da kasancewa \u0257aya daga cikin manyan hanyoyin da ake rinjayar tunanin jama’a da sauya alkiblar al’umma.<\/p>\n\n\n\n
A wannan mahallin ne marubuci yake da muhimmiyar rawa. Marubuci ba kawai mai rubuta littattafai yake yi ba, mutum ne da ke amfani da ilimi, bincike da basira wajen bayyana gaskiya, nazarin matsalolin al’umma da kuma gabatar da mafita. Rubuce-rubucensa kan taimaka wa mutane su sake nazarin abubuwan da suka saba da su, su fahimci ha\u0199\u0199o\u0199insu, kuma su \u0257auki matakan da za su amfani kansu da al’ummarsu.<\/p>\n\n\n\n
A gefe guda, siyasa ita ce ginshi\u0199in tafiyar da rayuwar kowace \u0199asa. Ita ce ke tsara yadda ake gudanar da mulki, raba albarkatu, samar da tsaro, tabbatar da adalci da kuma kare muradun jama’a. Saboda haka, duk wani abu da yake iya rinjayar yadda mutane ke fahimtar shugabanci da hakkokinsu yana da tasiri ga siyasa.<\/p>\n\n\n\n
Wannan ne ya sa ake ci gaba da tattaunawa kan ko marubuta na iya canja akalar siyasar \u0199asa kamar Najeriya. Wasu suna ganin sauyin siyasa yana hannun ‘yan siyasa da masu mulki ne kawai. Sai dai tarihi ya nuna cewa sauye-sauyen siyasa masu \u0257orewa galibi suna farawa ne da sauyin tunani, kuma sauyin tunani yana samuwa ne ta hanyar ilimi da zantukan da aka rubuta cikin hikima. Wannan ma\u0199ala za ta yi nazari kan wannan batu tare da amfani da hujjojin tarihi, misalai da nazari domin tantance matsayin marubuta wajen sauya siyasar Najeriya.<\/p>\n\n\n\n
Marubuci mutum ne mai amfani da ilimi da \u0199warewarsa wajen rubuta sa\u0199onni da ke ilmantarwa, fa\u0257akarwa ko nisha\u0257antarwa. Amma a ma’anarsa mai zurfi, marubuci shi ne mai nazarin rayuwar al’umma da bayyana matsalolinta cikin salo da ke motsa tunani.<\/p>\n\n\n\n
Ta hanyar littattafai, mu\u0199alu, wa\u0199o\u0199i, wasan kwaikwayo ko rubuce-rubucen bincike, marubuci yana bayyana abubuwan da ke faruwa a cikin al’umma, yana yabon abin kirki, yana sukar kura-kurai, sannan yana \u0199arfafar jama’a su nemi gyara. Saboda haka, marubuci ba mai ba da labari ba ne kawai, marubuci malami ne, mai bincike ne, mai wayar da kai ne, kuma a lokuta da dama jagoran sauyin al’umma ne.<\/p>\n\n\n\n
Babban \u0199arfin marubuci ba ya cikin ikon mulki ko dukiya, yana cikin \u0199arfin amfani da hujja da ilimi wajen rinjayar tunanin jama’a.<\/p>\n\n\n\n
Siyasa ita ce tsarin da ake bi wajen gudanar da harkokin al’umma ta hanyar shugabanci, tsara manufofi, aiwatar da dokoki da yanke hukunci domin biyan bu\u0199atun jama’a. Amma siyasa ba ta tsaya ga gwamnati kawai ba. Ta ha\u0257a da yadda ‘yan \u0199asa ke fahimtar ha\u0199\u0199o\u0199insu, yadda suke za\u0253ar shugabanni, da yadda suke sa ido kan ayyukan masu mulki.<\/p>\n\n\n\n
Wannan yana nuna cewa siyasa tana farawa ne daga tunanin jama’a. Mutum mai wayewa zai fi iya bambance shugaba nagari da marar nagarta, ya kare ha\u0199\u0199insa, kuma ya shiga cikin harkokin \u0199asa cikin hikima. Saboda haka, duk wanda yake gina irin wannan tunani yana ba da gudummawa kai tsaye ga inganta siyasa.<\/p>\n\n\n\n
An da\u0257e ana bayyana adabi a matsayin madubin rayuwar al’umma saboda yana nuna halin da jama’a suke ciki, yana fallasa matsalolinsu, kuma yana nuna hanyoyin gyara. Adabi yana tattara abubuwan da suka faru, yana nazarinsu, sannan yana gabatar da darussan da za su amfani al’umma.<\/p>\n\n\n\n
A lokaci guda kuma, siyasa ita ce hanya mafi girma da ake tsara rayuwar al’umma. Wannan ya sa adabi da siyasa suke da ala\u0199a mai \u0199arfi. Lokacin da marubuci ya yi rubutu kan rashawa, talauci, zalunci, cin hanci, rashin tsaro ko gazawar shugabanci, ba wai yana ba da labari ba ne kawai, ya shiga tattaunawar siyasa ne ta hanyar wayar da kan jama’a da \u0199arfafa su su nemi sauyi. Don haka, adabi bai tsaya kan nisha\u0257antarwa kawai ba. Yana iya zama wata hanya ta gina dimokura\u0257iyya, \u0199arfafa adalci da bun\u0199asa kishin \u0199asa.<\/p>\n\n\n\n
A tarihin bil’adama, manyan sauye-sauye ba su fara da makamai ba. Sun fara ne da ra’ayoyi, kuma ra’ayoyi suna ya\u0257uwa ne ta hanyar furuci. Rubutu yana daga cikin hanyoyin sadarwa mafi \u0257orewa saboda yana iya ci gaba da rinjayar mutane har bayan shekaru masu yawa.<\/p>\n\n\n\n
Furucin da aka rubuta cikin hikima yana iya sa mutum ya sake nazarin abin da ya \u0257auka gaskiya, ta \u0199arfafa shi ya nemi adalci, ko ta motsa shi ya \u0257auki matakin da zai amfani al’umma. Saboda haka, tasirin furuci yana da zurfi fiye da yadda ake zato.<\/p>\n\n\n\n
Wannan ne ya sa a lokuta da dama gwamnatoci masu mulkin kama-karya suke tsoron marubuta da ‘yan jarida. Makami na iya tilasta mutane yin shiru na \u0257an lokaci, amma furuci yana iya canja tunani, kuma sauyin tunani shi ne tushen sauyin tarihi.<\/p>\n\n\n\n
Mutane da dama suna \u0257aukar cewa siyasa tana farawa ne lokacin za\u0253e. Amma a zahiri, siyasa tana farawa ne lokacin da jama’a suka fara tambayar ko ana gudanar da mulki cikin adalci, gaskiya da ri\u0199on amana.<\/p>\n\n\n\n
Marubuci yana taka muhimmiyar rawa wajen tayar da irin wa\u0257annan tambayoyi. Ba ya amfani da iko wajen sauya gwamnati, amma yana amfani da ilimi wajen sauya tunanin jama’a. Idan tunanin jama’a ya sauya, yadda suke za\u0253e, yadda suke tambayar shugabanni da yadda suke kare ha\u0199\u0199o\u0199insu ma zai sauya.<\/p>\n\n\n\n
Saboda haka, tasirin marubuci ba ya bayyana nan take, sai dai yana da zurfi kuma mai \u0257orewa ne saboda yana gina tushen da ake samun sauyin siyasa a kansa.<\/p>\n\n\n\n
A duk lokacin da al’umma ta fara \u0257aukar zalunci, rashawa ko rashin adalci a matsayin al’ada, marubuta sukan tuna wa jama’a cewa wa\u0257annan abubuwa ba su dace ba. Rubuce-rubucensu kan motsa mutane su sake tunani, su tambayi tsarin da suke ciki, kuma su nemi mafita.<\/p>\n\n\n\n
Da wannan rawa ne ake kallon marubuci a matsayin lamirin al’umma. Yana fa\u0257akar da mutane idan an kauce wa gaskiya, yana kare tarihi daga mantuwa, kuma yana \u0199arfafa jama’a su kasance masu kishin \u0199asa da neman cigaba.<\/p>\n\n\n\n
Tarihin duniya ya nuna cewa marubuta sun taka muhimmiyar rawa wajen sauye-sauyen siyasa. A Faransa, rubuce-rubucen masana falsafa sun taimaka wajen ya\u0257a ra’ayoyin ‘yanci da daidaito kafin juyin juya halin Faransa. A Amurka, marubuta sun \u0199arfafa fafutukar kawar da bautar bayi da kare ha\u0199\u0199in \u0257an Adam. A Afirka ta Kudu kuma, adabi ya taimaka wajen fallasa zaluncin tsarin Apartheid.<\/p>\n\n\n\n
Najeriya ma ta shaida irin wannan tasiri. Tun kafin samun ‘yancin kai, marubuta da ‘yan jarida sun taimaka wajen wayar da kan jama’a game da muhimmancin cin gashin kai. Bayan samun ‘yancin kai kuma sun ci gaba da bayyana matsalolin rashawa, mulkin kama-karya da gazawar shugabanci. Haka kuma sun taka rawa wajen gina kishin \u0199asa, kare tarihi da \u0199arfafa dimokura\u0257iyya ta hanyar ilimantar da al’umma.<\/p>\n\n\n\n
A wannan zamani na fasahar sadarwa, damar marubuta ta \u0199aru matu\u0199a. Rubutu na iya isa ga dubbai ko miliyoyin mutane cikin \u0199an\u0199anin lokaci. Sai dai wannan dama tana bu\u0199atar gaskiya, bincike da \u0257a’a, domin marubuci ya ci gaba da kasancewa abin dogaro ga al’umma.<\/p>\n\n\n\n
Duk da irin muhimmiyar rawar da marubuta ke takawa wajen gina tunanin al’umma, ba daidai ba ne a \u0257auka cewa su ka\u0257ai za su iya sauya siyasar \u0199asa. Sauyin siyasa tsari ne mai rikitarwa wanda ke bu\u0199atar ha\u0257in gwiwar jama’a, shugabanni, hukumomi, kafafen ya\u0257a labarai, \u0199ungiyoyin farar hula da cibiyoyin ilimi. Marubuci yana taka muhimmiyar rawa a cikin wannan tsari, amma ba shi ne ka\u0257ai ke jagorantar sauyin ba.<\/p>\n\n\n\n
Ainihin gudummawar marubuci tana cikin sauya tunanin jama’a. Shi ne ke sa mutane su yi tambayoyi, su bincika gaskiya, su fahimci ha\u0199\u0199o\u0199insu, sannan su \u0257auki matakin da ya dace. Saboda haka, marubuci ba ya sauya gwamnati kai tsaye, amma yana taimakawa wajen gina irin jama’ar da za su iya kawo sauyin siyasa ta hanyar dimokura\u0257iyya da bin doka.<\/p>\n\n\n\n
\u018aaya daga cikin manyan \u0199alubalen marubuta a Najeriya shi ne \u0199arancin al’adar karatu. Duk da yawaitar littattafai da rubuce-rubuce, mutane da yawa ba sa ba karatu muhimmancin da ya dace. Wasu na fama da rashin ilimi, wasu kuma sun fi karkata ga gajerun bayanai a kafafen sada zumunta fiye da karanta mu\u0199alu ko littattafai masu zurfin nazari. Wannan yana rage yawan mutanen da rubuce-rubucen marubuta ke isa gare su.<\/p>\n\n\n\n
Haka kuma, matsin tattalin arziki yana rage damar mutane wajen mayar da hankali kan karatu. Mutumin da yake fafutukar neman abin da zai ci sau da yawa ba zai sami isasshen lokaci ko damar nazarin rubuce-rubuce masu zurfi ba. Wannan na nuna cewa bun\u0199asa ilimi da inganta rayuwar jama’a na da muhimmanci domin \u0199ara tasirin marubuta.<\/p>\n\n\n\n
Wani babban \u0199alubale shi ne ya\u0257uwar bayanan \u0199arya a kafafen sadarwa. A yau, labarin da ba shi da tushe na iya bazuwa cikin sauri fiye da binciken da aka yi cikin tsanaki. Wannan yana tilasta wa marubuta su \u0199ara dagewa wajen tabbatar da sahihancin bayanansu da kuma gabatar da hujjoji masu \u0199arfi domin samun amincewar masu karatu.<\/p>\n\n\n\n
A wasu lokuta kuma, marubuta kan fuskanci matsin lamba saboda bayyana gaskiya. Tsangwama, barazana ko \u0199o\u0199arin hana ‘yancin fa\u0257ar albarkacin baki na iya rage \u0199arfin gudummawar da za su bayar. Duk da haka, tarihi ya nuna cewa marubuta masu kishin gaskiya sun ci gaba da taka rawarsu duk da irin wa\u0257annan \u0199alubale.<\/p>\n\n\n\n
Cigaban fasaha ya ba marubuta damar isa ga miliyoyin mutane cikin \u0257an lokaci. Wannan dama tana zuwa ne tare da babban nauyi. Marubuci ya kamata ya tabbatar da cewa rubutunsa ya ginu kan bincike, hujjoji da gaskiya, ba jita-jita ko son zuciya ba.<\/p>\n\n\n\n
Hakazalika, yana da alhakin amfani da harshe mai sau\u0199in fahimta domin sa\u0199onsa ya isa ga mutane masu matakan ilimi daban-daban. Rubutu mai inganci ba ya dogara da yawan kalmomi kawai, yana dogara ne da yadda yake ilmantarwa, gina tunani da kuma gabatar da mafita cikin hikima.<\/p>\n\n\n\n
Marubuci nagari ba ya amfani da kalamansa wajen haddasa \u0199iyayya ko rarrabuwar kawuna. Maimakon haka, yana \u0199arfafa ha\u0257in kai, mutunta bambance-bambance da kuma neman mafita ga matsalolin da suka shafi al’umma baki \u0257aya.<\/p>\n\n\n\n
Najeriya na ci gaba da fuskantar \u0199alubale irin su rashawa, rashin adalci, matsalolin tsaro, rashin aikin yi da kuma \u0199arancin wayewar kai a wasu fannoni. Wa\u0257annan matsaloli ba za su \u0199are da dokoki ko manufofin gwamnati ka\u0257ai ba. Suna bu\u0199atar sauyin tunani da canjin dabi’un al’umma.<\/p>\n\n\n\n
A nan ne rawar marubuta ta fi bayyana. Ta hanyar rubuce-rubuce masu inganci, za su iya \u0199arfafa mutane su daraja gaskiya, ri\u0199on amana, kishin \u0199asa, mutunta doka da kuma shiga cikin harkokin dimokura\u0257iyya cikin hikima. Haka kuma za su iya \u0199arfafa matasa su za\u0253i shugabanni bisa cancanta da nagarta maimakon son rai, ku\u0257i ko bambancin \u0199abila da addini.<\/p>\n\n\n\n
Idan marubuta suka ci gaba da yin bincike mai zurfi, suka kasance masu zaman kansu, kuma suka fifita muradun \u0199asa a kan son zuciya, za su ci gaba da kasancewa daga cikin manyan ginshi\u0199an ci gaban Najeriya.<\/p>\n\n\n\n
Domin gudummawar marubuta ta \u0199ara tasiri, akwai wasu muhimman \u0199a’idoji da ya kamata su kasance a gaba. Ya dace su ri\u0199a gudanar da bincike mai zurfi kafin rubutu, su guji ya\u0257a bayanan da ba su da tushe, su kasance masu adalci wajen gabatar da hujjoji, kuma su rubuta cikin salo mai sau\u0199in fahimta.<\/p>\n\n\n\n
Haka kuma, ya kamata su fi mayar da hankali kan matsalolin da suka shafi rayuwar jama’a kamar ilimi, tattalin arziki, shugabanci, lafiya, tsaro da adalci. Rubutun da ke magance matsalolin al’umma shi ne ke da tasiri mai \u0257orewa.<\/p>\n\n\n\n
Bayan nazarin ala\u0199ar da ke tsakanin adabi da siyasa, tarihin manyan sauye-sauyen duniya, da kuma halin da Najeriya ke ciki, ana iya cewa marubuta na da ikon rinjayar akalar siyasar \u0199asa, amma ba ta hanyar ri\u0199e madafun iko ba. Tasirinsu yana bayyana ne ta hanyar gina tunani, wayar da kan jama’a, kare tarihi, \u0199arfafa adalci da kuma ha\u0253aka kishin \u0199asa.<\/p>\n\n\n\n
Sauyin da marubuta ke kawowa ba ya faruwa cikin dare \u0257aya. Yana farawa ne daga zuciya da tunanin mutum, sannan daga baya ya bayyana cikin halayensa, za\u0253insa da kuma yadda yake shiga cikin harkokin \u0199asa. Wannan shi ne dalilin da ya sa tasirin marubuta yake da zurfi kuma mai \u0257orewa.<\/p>\n\n\n\n
A \u0199arshe, tarihin duniya ya tabbatar da cewa ba makamai ko iko ka\u0257ai ne ke sauya al’umma ba. Sau da yawa, kalma ce ke fara sauyin da daga baya ya canza tarihi. Marubuci, ta hanyar ilimi, bincike da rubutu, yana iya gina tunanin da ke haifar da adalci, wayewar kai da ingantacciyar dimokura\u0257iyya.<\/p>\n\n\n\n
Ga \u0199asa kamar Najeriya, inda ake ci gaba da neman shugabanci nagari da ci gaba mai \u0257orewa, marubuta suna da babbar rawa wajen ilmantar da jama’a, \u0199arfafa kishin \u0199asa da kuma jagorantar tattaunawa mai ma’ana. Saboda haka, za a iya cewa marubuta na iya canza akalar siyasar \u0199asa, ba ta hanyar amfani da \u0199arfi ko iko ba, amma ta hanyar \u0199arfin ilimi, hujja da kalmar da aka rubuta cikin gaskiya.<\/p>\n\n\n\n
Achebe, C. (1975). Morning yet on creation day: Essays. Heinemann.<\/p>\n\n\n\n
Ng\u0169g\u0129 wa Thiong’o. (1986). Decolonising the mind: The politics of language in African literature. James Currey.<\/p>\n\n\n\n
Soyinka, W. (1996). The open sore of a continent: A personal narrative of the Nigerian crisis. Oxford University Press.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tun farkon rayuwar \u0257an Adam, furuci ya kasance ginshi\u0199in hanyar sadarwa ya\u0257a ilimi da cigaban al’umma. Ta hanyar magana da rubutu ne aka adana tarihi, aka ya\u0257a ilimi, aka gina al’adu, kuma aka isar da sa\u0199onnin da suka tsara rayuwar mutane tun \u0199arnoni da dama. Duk da cigaban fasaha da hanyoyin sadarwa na zamani, furuci… <\/p>\n