A halin yanzu, adabin Hausa yana kan mararraba. Duk da cewa muna da miliyoyin masu karatu, har yanzu akwai rami mai faɗi tsakanin marubutan Hausa da takwarorinsu masu rubutu da Turanci (irin su Chimamanda Adichie, Teju Cole, ko Helon Habila). Marubutan Turanci sun mamaye lambobin yabo na duniya da rumbun adana litattafai na jami’o’i. Domin marubucin Hausa ya zama zakara a wannan fage, ba wai kawai ya iya Hausa ba ne, dole ne ya rungumi tsarin aiki na ƙwararru.
Ga rarrabe-rarraben hanyoyin da ya kamata a bi daki-daki:
1. Sauya Akalar Jigo: Daga Soyayya zuwa “Adabin Bincike”
Yawancin adabin Hausa na zamani ya takaita ne ga “Zamantakewa da Soyayya.” Duk da mahimmancinsu, waɗannan jigogi ba sa ba wa marubuci damar yin gogayya a matakin duniya.
- Adabin Kimiyya (Sci-Fi): Marubutan Turanci suna rubutu kan makomar duniya. Yakamata marubutan Hausa su yi hasashen yadda rayuwar Afirka zata kasance nan da shekaru 100 ta fuskar fasaha.
- Adabin Bincike (Thriller/Investigation): Maimakon labarin cin amana na gida, marubuta su koma kan binciken manyan laifuka, makircin siyasa, da harkar tsaro.
- Binciken Gaskiya: Kafin ka rubuta littafi kan matsalolin “Hukumar Hana Sha da Fataucin Miyagun Kwayoyi” (NDLEA), dole ka je ka yi hira da ma’aikatan hukumar, ka karanta dokokinsu, ka san yadda suke aiki. Marubutan Turanci suna ɗaukar watanni 6 zuwa shekaru suna bincike (research) kafin su rubuta kalma ta farko a littafinsu.
2. Inganta Matakan Tace Rubutu (Editorial Excellence)
Babban raunin marubucin Hausa shi ne gaggawa. Marubuci zai rubuta littafi yau, ya tura shi kasuwa gobe. A tsarin gogayya da Turanci, littafi yana wucewa ta hannun kwararru kamar haka:
- Developmental Editor: Mai duba ko labarin yana da ma’ana ko yana da tuntuɓe.
- Line Editor: Mai gyara salo da sarrafa harshe.
- Proofreader: Mai duba ƙananan kurakuran ƙa’idojin rubutu.
- Shawarwari: Marubutan Hausa su daina zama “Sarki da kansa.” Dole ka yarda wani ya soki rubutunka, ya goge maka shafuka goma idan ba su dace ba, domin littafin ya fito da inganci.
3. Fassara: Mashigar Duniya (The Bridge of Translation)
Yaren Turanci shi ne “Linguica Franca” na ilimi. Ba za mu taɓa gogayya da marubutan Turanci ba matukar littattafanmu suna kulle a cikin yaren Hausa kaɗai.
- Hadin Gwiwa: Ya kamata a samu haɗin gwiwa tsakanin marubuta da fittatun mafassara (Translators).
- Tsarin Ngũgĩ wa Thiong’o: Marubucin Kenya, Ngũgĩ, yana rubutu da Gikuyu, amma saboda ingancin fassarar da ake yi masa zuwa Turanci, kusan kowace shekara ana sa ran zai ci lambar yabo ta Nobel Prize. Marubutan Hausa su maida fassara a matsayin wajibi, ba zaɓi ba.
4. Rungumar Fasahar Digital da Rarraba Littafi (Global Distribution)
Marubutan Turanci ba sa jira a zo kantin sayar da littafi (bookshop). Suna kai littafin inda mai karatu yake a duk faɗin duniya.
- Amazon Kindle & Apple Books: Ya kamata kowane littafin Hausa ya kasance a waɗannan shafuka don mutanen Amurka, Turai, da sauran Afirka su iya saya.
- Audiobooks (Littafin Saurare): Duniya ta koma saurare. Mutane sun fi son su saurari littafi yayin da suke tuƙi ko aiki. Marubutan Hausa su maida labaransu zuwa na saurare cikin inganci (high-quality voiceovers).
- Bakandamiya Hikaya & Wattpad: Wadannan manyan rumbuna ne na Afirka waɗanda ya kamata a ce marubutan Hausa sun mamaye su.
5. Kasuwanci da Tallatawa (Author Branding)
Marubutan Turanci sun ɗauki rubutu a matsayin Sana’a (Business), mu kuma muna kallonsa a matsayin Sha’awa (Hobby).
- Author Website: Ya kamata marubuci ya kasance yana da kyakkyawan shafi a yanar gizo inda za a ga tarihinsa da ayyukansa.
- Book Tours & Signings: Maimakon tallata littafi a WhatsApp group kaɗai, a riƙa shirya taron tattaunawa a jami’o’i, ɗakunan karatu, da gidajen rediyo.
- Farashi mai daraja: Idan ka sayar da littafinka akan N200, kana gaya wa duniya cewa darajarsa kaɗan ce. Marubutan Turanci suna sayar da littafi akan kudi mai daraja saboda sun san darajar binciken da suka zuba a ciki.
6. Karatu Don Rubutu (Read to Write)
Kamar yadda aka sani, “Wanda bai yi karatu ba, ba zai iya rubutu ba.”
- Don yin gogayya da marubutan Turanci, dole ne marubutan Hausa su riƙa karanta litattafan da aka bayar da kyaututtuka a kai (Award-winning books).
- Karatun zai buɗe maka ƙwaƙwalwa ka ga yadda ake tsara labari (plot structure), yadda ake gina hargitsi (conflict), da yadda ake warware shi (resolution) a matakin ƙwararru.
7. Sa Hannun Masu Saka Jari (Investment)
Dole ne marubuta su jawo hankalin masu kuɗi (investors) su daina kallon adabi a matsayin harkar talakawa. A buɗe manyan kamfanonin wallafa (Publishing Houses) waɗanda suke da editoci, mafassara, da jami’an tallace-tallace na musamman.
Mizanin Gwaji: Ta Yaya Za mu San Mun Yi Nasara?
Za mu san marubutan Hausa sun fara gogayya da na Turanci idan muka ga:
- An fassara littafin Hausa kuma ya shiga jerin litattafan da aka fi saya a duniya (New York Times Bestseller).
- An mayar da littafin Hausa ya zama babban fim a manyan kamfanonin duniya irin su Netflix ko HBO.
- Jami’o’in Turai da Amurka sun sanya littafin Hausa a matsayin manhajar koyar da adabin Afirka.
Kammalawa
Hanyar tana da nisa, amma tana da matuƙar fa’ida. Marubutan Hausa ba su rasa fasaha ba, kawai suna buƙatar ƙwarewa (professionalism) ne da kuma juriya wajen yin bincike. Lokaci ya yi da za mu daina rubutun mako biyu, mu koma rubutu mai dorewa wanda jikokinmu za su yi alfahari da shi.
Hikaya ta ɗora wannan tambaya ce a ranar 5 ga watan Nuwambar 2025
