A cikin rassan adabin Hausa guda uku, rubutun zube da waƙa sun mamaye kasuwa da zukatan masu karatu. Sai dai, idan aka zo kan rubutaccen wasan kwaikwayo, za a tarar da gurbi mai faɗi. Me ya sa marubuta suka fito da gwaninta a fannin labari da waƙa, amma suka yi sanyin gwiwa a fannin wasan kwaikwayo?
1. Sarƙaƙiyar Tsarin Fasaha (Technical Complexity)
Wasan kwaikwayo ba kamar zube ba ne da za ka iya zama ka zubo labari kamar kana hira. Yana da tsari mai tsanani:
- Ginin Tattaunawa (Dialogue): Dole marubuci ya san yadda zai sa taurari su yi magana ta yadda hali da ɗabi’ar kowanne za su fito fili ba tare da ya yi dogon bayani ba.
- Jagorar Dandali (Stage Directions): Marubuci dole ya zama darakta a takarda; yana buƙatar rubuta motsin taurari, sauti, haske, da yanayin waje (setting).
- Tsarin Fitowa (Acts & Scenes): Wannan rarraba labari zuwa gunduwa-gunduwa yana buƙatar ilimi na musamman da lissafi wanda ba kowa ne ya koya ba.
2. Matsalar “Gani Ya Kori Ji”: Tasirin Fina-finai
Babban dalilin da ya sa rubutaccen wasan kwaikwayo ya ragu shi ne canjin yanayi.
- Masana’antar Kannywood: Maimakon marubuta su wallafa wasan kwaikwayo a littafi, sun gwammace su sayar da shi a matsayin “Script” ga masu shirya fim. Wannan ya sa wasan kwaikwayon ya zama na kallo maimakon na karantawa.
- Fasahar Zamani: Hotuna da sauti a talabijin sun fi janyo hankalin matasa fiye da karanta rarrabuwar “Fitowa ta Farko” a cikin littafi.
3. Rashin Kasuwa da Tallafi
- Gwamnati da Gidajen Wallafa: A shekarun 1970 da 1980, hukumomi irin su NNPC/Gaskiya Corporation sun wallafa wasannin kwaikwayo da yawa (kamar su Tabarmar Kunya). A yanzu, babu hukumomin da ke son buga wasan kwaikwayo domin ana ganin ba shi da kasuwa.
- Raunin Ɗabi’ar Karatu: Daliban makaranta da sauran jama’a sun fi son karanta labaran soyayya (Zube) domin su ne suka fi sauƙin fahimta da shiga rai.
4. Matsayin Ilimi da Gasar Adabi
Idan aka lura, kusan dukkan gasannin rubutu da ake shiryawa a ƙasar Hausa (kamar na BBC Hausa ko Aminiya), a fannin Zube ne. Rashin gasa a fannin wasan kwaikwayo ya kashe gwiwar matasa marubuta. Haka kuma, a manhajar karatun sakandare, an fi ba wa waƙa da zube fifiko, wanda hakan ke sanya ɗalibai jin tsoron fannin wasan kwaikwayo.
Shawarwarin Farfaɗo da Rubutaccen Wasan Kwaikwayo
Domin dawo da martabar wannan fanni, ya kamata a bi waɗannan matakan:
- Shirya Gasar Musamman: Ya kamata hukumomi da ƙungiyoyi irin su ANA (Association of Nigerian Authors) su ware gasa ta musamman don wasan kwaikwayon Hausa.
- Bitar Rubutu (Workshops): A gudanar da tarurrukan koyar da yadda ake tsara Script da kiyaye ƙa’idojin wasan kwaikwayo.
- Haɗin Gwiwa da Kannywood: A ƙarfafa marubutan fim su riƙa wallafa labaransu a matsayin littattafai bayan sun fito a fim.
- Saka Hannun Gwamnati: Ma’aikatar Ilimi ta mayar da wasan kwaikwayo dole a matsayin littafin karantawa (Textbook) a makarantu.
Kammalawa
Wasan kwaikwayo shi ne ginshiƙin da yake nuna rayuwar al’umma daki-daki. Rashin sa a matsayin rubutaccen adabi babban rashi ne ga tarihi. Idan har muna son adabinmu ya cika, dole ne mu mayar da alƙalaminmu zuwa kan dandali mu rubuta wasannin da za su ilimantar kuma su nishaɗantar da tsara mai zuwa.
Hikaya ta ɗora wannan tambaya ce a ranar 5 ga watan Oktoba 2025
