Tun farkon rayuwar ɗan Adam, furuci ya kasance ginshiƙin hanyar sadarwa yaɗa ilimi da cigaban al’umma. Ta hanyar magana da rubutu ne aka adana tarihi, aka yaɗa ilimi, aka gina al’adu, kuma aka isar da saƙonnin da suka tsara rayuwar mutane tun ƙarnoni da dama. Duk da cigaban fasaha da hanyoyin sadarwa na zamani, furuci har yanzu yana ci gaba da kasancewa ɗaya daga cikin manyan hanyoyin da ake rinjayar tunanin jama’a da sauya alkiblar al’umma.
A wannan mahallin ne marubuci yake da muhimmiyar rawa. Marubuci ba kawai mai rubuta littattafai yake yi ba, mutum ne da ke amfani da ilimi, bincike da basira wajen bayyana gaskiya, nazarin matsalolin al’umma da kuma gabatar da mafita. Rubuce-rubucensa kan taimaka wa mutane su sake nazarin abubuwan da suka saba da su, su fahimci haƙƙoƙinsu, kuma su ɗauki matakan da za su amfani kansu da al’ummarsu.
A gefe guda, siyasa ita ce ginshiƙin tafiyar da rayuwar kowace ƙasa. Ita ce ke tsara yadda ake gudanar da mulki, raba albarkatu, samar da tsaro, tabbatar da adalci da kuma kare muradun jama’a. Saboda haka, duk wani abu da yake iya rinjayar yadda mutane ke fahimtar shugabanci da hakkokinsu yana da tasiri ga siyasa.
Wannan ne ya sa ake ci gaba da tattaunawa kan ko marubuta na iya canja akalar siyasar ƙasa kamar Najeriya. Wasu suna ganin sauyin siyasa yana hannun ‘yan siyasa da masu mulki ne kawai. Sai dai tarihi ya nuna cewa sauye-sauyen siyasa masu ɗorewa galibi suna farawa ne da sauyin tunani, kuma sauyin tunani yana samuwa ne ta hanyar ilimi da zantukan da aka rubuta cikin hikima. Wannan maƙala za ta yi nazari kan wannan batu tare da amfani da hujjojin tarihi, misalai da nazari domin tantance matsayin marubuta wajen sauya siyasar Najeriya.
Maraubuci da matsayinsa a cikin al’umma
Marubuci mutum ne mai amfani da ilimi da ƙwarewarsa wajen rubuta saƙonni da ke ilmantarwa, faɗakarwa ko nishaɗantarwa. Amma a ma’anarsa mai zurfi, marubuci shi ne mai nazarin rayuwar al’umma da bayyana matsalolinta cikin salo da ke motsa tunani.
Ta hanyar littattafai, muƙalu, waƙoƙi, wasan kwaikwayo ko rubuce-rubucen bincike, marubuci yana bayyana abubuwan da ke faruwa a cikin al’umma, yana yabon abin kirki, yana sukar kura-kurai, sannan yana ƙarfafar jama’a su nemi gyara. Saboda haka, marubuci ba mai ba da labari ba ne kawai, marubuci malami ne, mai bincike ne, mai wayar da kai ne, kuma a lokuta da dama jagoran sauyin al’umma ne.
Babban ƙarfin marubuci ba ya cikin ikon mulki ko dukiya, yana cikin ƙarfin amfani da hujja da ilimi wajen rinjayar tunanin jama’a.
Ma’anar siyasa da muhimmancinta
Siyasa ita ce tsarin da ake bi wajen gudanar da harkokin al’umma ta hanyar shugabanci, tsara manufofi, aiwatar da dokoki da yanke hukunci domin biyan buƙatun jama’a. Amma siyasa ba ta tsaya ga gwamnati kawai ba. Ta haɗa da yadda ‘yan ƙasa ke fahimtar haƙƙoƙinsu, yadda suke zaɓar shugabanni, da yadda suke sa ido kan ayyukan masu mulki.
Wannan yana nuna cewa siyasa tana farawa ne daga tunanin jama’a. Mutum mai wayewa zai fi iya bambance shugaba nagari da marar nagarta, ya kare haƙƙinsa, kuma ya shiga cikin harkokin ƙasa cikin hikima. Saboda haka, duk wanda yake gina irin wannan tunani yana ba da gudummawa kai tsaye ga inganta siyasa.
Adabi a matsayin madubin al’umma
An daɗe ana bayyana adabi a matsayin madubin rayuwar al’umma saboda yana nuna halin da jama’a suke ciki, yana fallasa matsalolinsu, kuma yana nuna hanyoyin gyara. Adabi yana tattara abubuwan da suka faru, yana nazarinsu, sannan yana gabatar da darussan da za su amfani al’umma.
A lokaci guda kuma, siyasa ita ce hanya mafi girma da ake tsara rayuwar al’umma. Wannan ya sa adabi da siyasa suke da alaƙa mai ƙarfi. Lokacin da marubuci ya yi rubutu kan rashawa, talauci, zalunci, cin hanci, rashin tsaro ko gazawar shugabanci, ba wai yana ba da labari ba ne kawai, ya shiga tattaunawar siyasa ne ta hanyar wayar da kan jama’a da ƙarfafa su su nemi sauyi. Don haka, adabi bai tsaya kan nishaɗantarwa kawai ba. Yana iya zama wata hanya ta gina dimokuraɗiyya, ƙarfafa adalci da bunƙasa kishin ƙasa.
Ƙarfin furuci wajen sauya al’umma
A tarihin bil’adama, manyan sauye-sauye ba su fara da makamai ba. Sun fara ne da ra’ayoyi, kuma ra’ayoyi suna yaɗuwa ne ta hanyar furuci. Rubutu yana daga cikin hanyoyin sadarwa mafi ɗorewa saboda yana iya ci gaba da rinjayar mutane har bayan shekaru masu yawa.
Furucin da aka rubuta cikin hikima yana iya sa mutum ya sake nazarin abin da ya ɗauka gaskiya, ta ƙarfafa shi ya nemi adalci, ko ta motsa shi ya ɗauki matakin da zai amfani al’umma. Saboda haka, tasirin furuci yana da zurfi fiye da yadda ake zato.
Wannan ne ya sa a lokuta da dama gwamnatoci masu mulkin kama-karya suke tsoron marubuta da ‘yan jarida. Makami na iya tilasta mutane yin shiru na ɗan lokaci, amma furuci yana iya canja tunani, kuma sauyin tunani shi ne tushen sauyin tarihi.
Sauyin siyasa yana farawa ne daga sauyin tunani
Mutane da dama suna ɗaukar cewa siyasa tana farawa ne lokacin zaɓe. Amma a zahiri, siyasa tana farawa ne lokacin da jama’a suka fara tambayar ko ana gudanar da mulki cikin adalci, gaskiya da riƙon amana.
Marubuci yana taka muhimmiyar rawa wajen tayar da irin waɗannan tambayoyi. Ba ya amfani da iko wajen sauya gwamnati, amma yana amfani da ilimi wajen sauya tunanin jama’a. Idan tunanin jama’a ya sauya, yadda suke zaɓe, yadda suke tambayar shugabanni da yadda suke kare haƙƙoƙinsu ma zai sauya.
Saboda haka, tasirin marubuci ba ya bayyana nan take, sai dai yana da zurfi kuma mai ɗorewa ne saboda yana gina tushen da ake samun sauyin siyasa a kansa.
Marubuta a matsayin masu wayar da kan jama’a
A duk lokacin da al’umma ta fara ɗaukar zalunci, rashawa ko rashin adalci a matsayin al’ada, marubuta sukan tuna wa jama’a cewa waɗannan abubuwa ba su dace ba. Rubuce-rubucensu kan motsa mutane su sake tunani, su tambayi tsarin da suke ciki, kuma su nemi mafita.
Da wannan rawa ne ake kallon marubuci a matsayin lamirin al’umma. Yana faɗakar da mutane idan an kauce wa gaskiya, yana kare tarihi daga mantuwa, kuma yana ƙarfafa jama’a su kasance masu kishin ƙasa da neman cigaba.
Darusa daga tarihi da matsayin Najeriya
Tarihin duniya ya nuna cewa marubuta sun taka muhimmiyar rawa wajen sauye-sauyen siyasa. A Faransa, rubuce-rubucen masana falsafa sun taimaka wajen yaɗa ra’ayoyin ‘yanci da daidaito kafin juyin juya halin Faransa. A Amurka, marubuta sun ƙarfafa fafutukar kawar da bautar bayi da kare haƙƙin ɗan Adam. A Afirka ta Kudu kuma, adabi ya taimaka wajen fallasa zaluncin tsarin Apartheid.
Najeriya ma ta shaida irin wannan tasiri. Tun kafin samun ‘yancin kai, marubuta da ‘yan jarida sun taimaka wajen wayar da kan jama’a game da muhimmancin cin gashin kai. Bayan samun ‘yancin kai kuma sun ci gaba da bayyana matsalolin rashawa, mulkin kama-karya da gazawar shugabanci. Haka kuma sun taka rawa wajen gina kishin ƙasa, kare tarihi da ƙarfafa dimokuraɗiyya ta hanyar ilimantar da al’umma.
A wannan zamani na fasahar sadarwa, damar marubuta ta ƙaru matuƙa. Rubutu na iya isa ga dubbai ko miliyoyin mutane cikin ƙanƙanin lokaci. Sai dai wannan dama tana buƙatar gaskiya, bincike da ɗa’a, domin marubuci ya ci gaba da kasancewa abin dogaro ga al’umma.
Iyakokin tasirin marubuta a Najeriya
Duk da irin muhimmiyar rawar da marubuta ke takawa wajen gina tunanin al’umma, ba daidai ba ne a ɗauka cewa su kaɗai za su iya sauya siyasar ƙasa. Sauyin siyasa tsari ne mai rikitarwa wanda ke buƙatar haɗin gwiwar jama’a, shugabanni, hukumomi, kafafen yaɗa labarai, ƙungiyoyin farar hula da cibiyoyin ilimi. Marubuci yana taka muhimmiyar rawa a cikin wannan tsari, amma ba shi ne kaɗai ke jagorantar sauyin ba.
Ainihin gudummawar marubuci tana cikin sauya tunanin jama’a. Shi ne ke sa mutane su yi tambayoyi, su bincika gaskiya, su fahimci haƙƙoƙinsu, sannan su ɗauki matakin da ya dace. Saboda haka, marubuci ba ya sauya gwamnati kai tsaye, amma yana taimakawa wajen gina irin jama’ar da za su iya kawo sauyin siyasa ta hanyar dimokuraɗiyya da bin doka.
Ƙalubalen da marubuta ke fuskanta
Ɗaya daga cikin manyan ƙalubalen marubuta a Najeriya shi ne ƙarancin al’adar karatu. Duk da yawaitar littattafai da rubuce-rubuce, mutane da yawa ba sa ba karatu muhimmancin da ya dace. Wasu na fama da rashin ilimi, wasu kuma sun fi karkata ga gajerun bayanai a kafafen sada zumunta fiye da karanta muƙalu ko littattafai masu zurfin nazari. Wannan yana rage yawan mutanen da rubuce-rubucen marubuta ke isa gare su.
Haka kuma, matsin tattalin arziki yana rage damar mutane wajen mayar da hankali kan karatu. Mutumin da yake fafutukar neman abin da zai ci sau da yawa ba zai sami isasshen lokaci ko damar nazarin rubuce-rubuce masu zurfi ba. Wannan na nuna cewa bunƙasa ilimi da inganta rayuwar jama’a na da muhimmanci domin ƙara tasirin marubuta.
Wani babban ƙalubale shi ne yaɗuwar bayanan ƙarya a kafafen sadarwa. A yau, labarin da ba shi da tushe na iya bazuwa cikin sauri fiye da binciken da aka yi cikin tsanaki. Wannan yana tilasta wa marubuta su ƙara dagewa wajen tabbatar da sahihancin bayanansu da kuma gabatar da hujjoji masu ƙarfi domin samun amincewar masu karatu.
A wasu lokuta kuma, marubuta kan fuskanci matsin lamba saboda bayyana gaskiya. Tsangwama, barazana ko ƙoƙarin hana ‘yancin faɗar albarkacin baki na iya rage ƙarfin gudummawar da za su bayar. Duk da haka, tarihi ya nuna cewa marubuta masu kishin gaskiya sun ci gaba da taka rawarsu duk da irin waɗannan ƙalubale.
Nauyin da ke kan maruubuta a wannan zamani
Cigaban fasaha ya ba marubuta damar isa ga miliyoyin mutane cikin ɗan lokaci. Wannan dama tana zuwa ne tare da babban nauyi. Marubuci ya kamata ya tabbatar da cewa rubutunsa ya ginu kan bincike, hujjoji da gaskiya, ba jita-jita ko son zuciya ba.
Hakazalika, yana da alhakin amfani da harshe mai sauƙin fahimta domin saƙonsa ya isa ga mutane masu matakan ilimi daban-daban. Rubutu mai inganci ba ya dogara da yawan kalmomi kawai, yana dogara ne da yadda yake ilmantarwa, gina tunani da kuma gabatar da mafita cikin hikima.
Marubuci nagari ba ya amfani da kalamansa wajen haddasa ƙiyayya ko rarrabuwar kawuna. Maimakon haka, yana ƙarfafa haɗin kai, mutunta bambance-bambance da kuma neman mafita ga matsalolin da suka shafi al’umma baki ɗaya.
Makomar maruubuta a siyasar Najeriya
Najeriya na ci gaba da fuskantar ƙalubale irin su rashawa, rashin adalci, matsalolin tsaro, rashin aikin yi da kuma ƙarancin wayewar kai a wasu fannoni. Waɗannan matsaloli ba za su ƙare da dokoki ko manufofin gwamnati kaɗai ba. Suna buƙatar sauyin tunani da canjin dabi’un al’umma.
A nan ne rawar marubuta ta fi bayyana. Ta hanyar rubuce-rubuce masu inganci, za su iya ƙarfafa mutane su daraja gaskiya, riƙon amana, kishin ƙasa, mutunta doka da kuma shiga cikin harkokin dimokuraɗiyya cikin hikima. Haka kuma za su iya ƙarfafa matasa su zaɓi shugabanni bisa cancanta da nagarta maimakon son rai, kuɗi ko bambancin ƙabila da addini.
Idan marubuta suka ci gaba da yin bincike mai zurfi, suka kasance masu zaman kansu, kuma suka fifita muradun ƙasa a kan son zuciya, za su ci gaba da kasancewa daga cikin manyan ginshiƙan ci gaban Najeriya.
Abuubuwan da ya kamata marubuuta su mayar da hankali a kai
Domin gudummawar marubuta ta ƙara tasiri, akwai wasu muhimman ƙa’idoji da ya kamata su kasance a gaba. Ya dace su riƙa gudanar da bincike mai zurfi kafin rubutu, su guji yaɗa bayanan da ba su da tushe, su kasance masu adalci wajen gabatar da hujjoji, kuma su rubuta cikin salo mai sauƙin fahimta.
Haka kuma, ya kamata su fi mayar da hankali kan matsalolin da suka shafi rayuwar jama’a kamar ilimi, tattalin arziki, shugabanci, lafiya, tsaro da adalci. Rubutun da ke magance matsalolin al’umma shi ne ke da tasiri mai ɗorewa.
Matsaya
Bayan nazarin alaƙar da ke tsakanin adabi da siyasa, tarihin manyan sauye-sauyen duniya, da kuma halin da Najeriya ke ciki, ana iya cewa marubuta na da ikon rinjayar akalar siyasar ƙasa, amma ba ta hanyar riƙe madafun iko ba. Tasirinsu yana bayyana ne ta hanyar gina tunani, wayar da kan jama’a, kare tarihi, ƙarfafa adalci da kuma haɓaka kishin ƙasa.
Sauyin da marubuta ke kawowa ba ya faruwa cikin dare ɗaya. Yana farawa ne daga zuciya da tunanin mutum, sannan daga baya ya bayyana cikin halayensa, zaɓinsa da kuma yadda yake shiga cikin harkokin ƙasa. Wannan shi ne dalilin da ya sa tasirin marubuta yake da zurfi kuma mai ɗorewa.
Kammalawa
A ƙarshe, tarihin duniya ya tabbatar da cewa ba makamai ko iko kaɗai ne ke sauya al’umma ba. Sau da yawa, kalma ce ke fara sauyin da daga baya ya canza tarihi. Marubuci, ta hanyar ilimi, bincike da rubutu, yana iya gina tunanin da ke haifar da adalci, wayewar kai da ingantacciyar dimokuraɗiyya.
Ga ƙasa kamar Najeriya, inda ake ci gaba da neman shugabanci nagari da ci gaba mai ɗorewa, marubuta suna da babbar rawa wajen ilmantar da jama’a, ƙarfafa kishin ƙasa da kuma jagorantar tattaunawa mai ma’ana. Saboda haka, za a iya cewa marubuta na iya canza akalar siyasar ƙasa, ba ta hanyar amfani da ƙarfi ko iko ba, amma ta hanyar ƙarfin ilimi, hujja da kalmar da aka rubuta cikin gaskiya.
Manazarta
Achebe, C. (1975). Morning yet on creation day: Essays. Heinemann.
Ngũgĩ wa Thiong’o. (1986). Decolonising the mind: The politics of language in African literature. James Currey.
Soyinka, W. (1996). The open sore of a continent: A personal narrative of the Nigerian crisis. Oxford University Press.
