A duk lokacin da aka ambaci adabin Hausa na zamani, sunaye biyu sukan fito fili a matsayin rumbunan ilimi da kishin al’adu: Marigayi Farfesa Ibrahim Yaro Yahaya da kuma Dr. Bukar Usman. Tambayar wane ne ya fi wani hidimta wa adabi ba tambaya ce ta neman wanda ya yi nasara ba, a’a, tambaya ce da ke buƙatar fito da siffar hidimar da kowannensu ya yi a mabanbantan fannoni.
1. Farfesa Ibrahim Yaro Yahaya: “Ginin Tushen Ilimi”
Farfesa Ibrahim Yaro Yahaya (1944–1995) shi ne injiniyan da ya tsara yadda adabin Hausa yake a yau ta fuskar tsari da manhajja.
- Makarantar Farko: Shi ne marubucin jerin littattafan Tatsuniyoyi da Wasanni (1-6). Wadannan littattafai sun zama tushen karatun Hausa ga kusan dukkan ɗaliban firamare a Arewacin Nijeriya tsawon shekaru talatin.
- Nazari da Bincike: Littafinsa, Tarihin Rubuce-rubucen Hausa, shi ne babban jagora (Encyclopedia) da kowane manazarcin adabi dole ya duba. Ya fito da dabarun nahawu da tsarin harshe wanda ya maida Hausa harshe na duniya.
- Tasirin Academia: A matsayinsa na malamin jami’a, ya raini dubban ɗalibai da suka zama farfesoshi a yau, wanda hakan ya sa hidimarsa ta zama sadaƙatul jariya a fagen ilimi.
2. Dr. Bukar Usman: “Ma’ajin Adabin Baka da Gata”
Dr. Bukar Usman ya zo da wani sabon salo na hidimta wa adabi bayan ya yi ritaya daga aikin gwamnati. Hidimarsa ta daban ce:
- Farfado da Tatsuniya: A lokacin da tatsuniya ke shirin mutuwa, Dr. Bukar Usman ya tattara dubban tatsuniyoyi ya wallafa su a cikin littattafai kamar Taskar Tatsuniyoyi. Ya rubuta littattafai sama da talatin a Hausa da Turanci.
- Gidauniyar Bukar Usman (Philanthropy): Wannan ita ce babbar gudunmawarsa. Dr. Bukar Usman baya rubutu domin kuɗi; kusan dukkan littattafansa kyauta yake rarraba su ga jami’o’i da makarantu, wanda hakan ya sa ilimi ya isa ga talaka cikin sauƙi.
- Haɗa Kan Adabi: Ya samar da kafa (platform) da ke tallafa wa marubuta matasa da kuma bincike kan al’adun ƙabilun Nijeriya daban-daban, ba Hausawa kaɗai ba.
Mizanin Gwaji: Wanne ne Ya Fi Tasiri?
Matsayar Masana
Idan ana maganar shimfiɗa da tushe, Farfesa Ibrahim Yaro Yahaya ya fi kowa. Shi ne ya gina gidan da kowa ke ciki yau. Amma idan ana maganar kariya da yaɗawa a zamanin da kusan kowa ya mance da al’adarsa, Dr. Bukar Usman ya taka rawar da babu kamarta, musamman ta fuskar rarraba ilimi kyauta.
Marigayi Farfesa Yahaya ya yi aiki ne a matsayin “Malami”, shi kuma Dr. Usman yana aiki ne a matsayin “Mawallafi kuma Mai Gata”.
Kammalawa
Kamance tsakanin waɗannan manyan mutane biyu kusan kamancen “daidaito” ne ba “fifiko” ba. Ibrahim Yaro Yahaya ya yi wa adabin Hausa sutura a lokacin da yake buƙatar sutura; Dr. Bukar Usman kuma yana yi masa ado da kare shi daga tsufa. Idan babu Ibrahim Yaro, ba za mu iya nazarin Hausa ba; idan babu Bukar Usman, da da yawa daga cikin tarihin kakanninmu ya ɓace.
Wannan makala ita ce ta yi nasara a Kacici-Kacicin Hikaya na watan Agustan 2025.
